شیر برنج ، غذایى است سنتى در بسیارى از کشور هاى منطقه، که از شیر و برنج درست مى شود و به شکل هاى گوناگون سر سفره چیده مى شود.
آرایش آن متفاوت است و در برخى از کشورها آن را با شکر، شیره انگور و زعفران و دارچین مى آمیزند و رنگ آمیزى مى کنند.
در تاجیکستان روى شیربرنج روغن کره مى گذارند. این غذاى زود هضم را به سالمندان، بچه ها و بیماران نیز مى دهند. شیر برنج داراى سفیده ( پروتئین ) هاى زیاد است که گفته مى شود ماهیچه هاى بدن را قوى مى کند، وبراى مغز سر و اعضاى گوارشى انسان سودمند است.
در مناطق رشت و ختلان تاجیکستان به این غذا احترام خاصى مى گذارند زیرا آن را مقدس و غذاى پیغمبر مى دانند.
در اکثر مناطق تاجیکستان وقتى که عروس را به خانه داماد مى آورند، تعدادى از نزدیکان عروس، مثل خواهر، خاله، عمه و زن دایى، مادربزرگ و زن برادر او را همراهى مى کنند. براى این نزدیکان و بستگان عروس در خانه داماد هفت نوع غذا مى پزند و اولین غذایى که براى عروس و خویشاوندانش مى آورند، شیر برنج است.
یادم هست، وقتى که ٧-۸ سال داشتم، همراه مادرم به عروسى یکى از خویشاوندانمان رفتیم. وقتى که بشقاب شیر برنج را آوردند، همه بزرگسالان از جا بلند شدند. من هم بدون هیچ اطلاعى همراه دیگران از جا بلند شدم. فکر کردم شاید براى احترام مادر داماد که بشقاب شیر برنج را آورده بود، از جا بر خاستند اما تعجب کردم که چرا این بار بلند شدند، چون قبلا چند دفعه براى خوش آمدید گفتن و پذیرایى وارد اتاق شده بود.
وقتى که مادر داماد دو باره وارد اتاق شد، من از جایم بلند شدم، اما دیدم هیچ کس بجز من از جایش بلند نشده بود و مادرم هم با تعجب به من نگاه مى کند.
من به جایم نشستم و از مادرم پرسیدم که چرا دفعه قبلى براى احترام مادر داماد از جا بلند شدند و این دفعه کسى از جا تکان نخورد. مادرم تبسمى کرد و گفت که اهل مجلس نه به خاطر وارد شدن مادر داماد، بلکه به خاطر احترام به شیر برنج از جا بلند شدند.
از آن روز به بعد بارها در جنوب کشور شاهد آن شدم که در عروسى ها و جشن ها هر وقت شیر برنج مى آورند، همه از جا بلند مى شوند.
امروزها در مراسم مذهبى از قبیل بى بى سه شنبگى و مشکل گشا همیشه شیربرنج درست مى کنند. این مراسم خاص زنان است که زنان دور سفره مى نشینند و ملا باجى (که زن است و او را بى بى یا بى بى آتون مى گویند) دعا مى خواند.
بى بى سه شنبه گى را در روزهاى سه شنبه و مشکل گشا را معمولا در روزهاى چهارشنبه برگزار مى کنند. هر زنى که در این مراسم شرکت مى کند براى طلب حاجت و گشایش کار و مشکلاتش مى آید.
در برخى از مناطق تاجیکستان در نوروز در سفره به جاى هفت سین، هفت شین دارند و تلاش مى کنند با چیدن شهد و شیر و شراب و شکر و شمع و شمشاد و شفتالو روى سفره هاى نوروزى شان سنت هفت شین را زنده کنند. برخى در سفره هفت شین، شیر برنج هم مى گذارند و هر نفرى که سر سفره نشست، حتما باید شیر برنج را بچشد.